Bất lực với ma trận dạy thêm - học thêm

Để chấm dứt căn “bệnh” dạy thêm - học thêm (DT-HT), Bộ GD-ĐT đã nhiều lần “bốc thuốc”, nhưng dường như mọi bài thuốc chỉ nhằm trị “chứng” chứ không trị “gốc”, nên “bệnh” ngày càng “biến chứng”.

Nở rộ từ “nhà” đến “hẻm”

Trong thư phản ảnh, phụ huynh học sinh (PHHS) lớp 1/3 Trường tiểu học Lương Thế Vinh (Q.Thủ Đức) tỏ ra rất bức xức: “Ngay từ tuần đầu tiên (13/8/2012), cô đã gợi ý các em nói cha mẹ chở đến nhà cô để học thêm nhưng chúng tôi bán tin bán nghi. Giáo viên (GV) cho bài về nhà quá nhiều. Đến buổi họp PH ngày 9/9, chúng tôi thực sự sốc khi cô giáo công khai cho biết cô có mở lớp dạy thêm tại nhà. Nếu PH nào có nhu cầu thì cho con em đến học”.

Thực ra, chuyện GV ngỏ ý PH đưa con đến lớp dạy thêm không có gì lạ. Tinh vi hơn, nhiều GV còn dùng “chiêu” chê HS chậm tiếp thu để bố mẹ cuống cuồng nhờ cô giúp đỡ, kềm cặp ngoài giờ. Các lớp DT-HT “vệ tinh” mở ra xung quanh các trường học theo đó mà “phất” lên. Trên những tuyến đường tập trung nhiều trường học như đường Bà Hạt, Nguyễn Lâm (Q.10), đường Độc Lập (Q.Tân Phú), các con hẻm trên đường Xô Viết Nghệ Tĩnh (P.21, 22 - Q.Bình Thạnh) và đặc biệt xung quanh các trường tiểu học... không khó để tìm các lớp DT-HT được GV thuê từ nhà dân. Dạo qua các trường tiểu học tại các quận 9, Tân Bình, Thủ Đức… chuyện DT-HT vẫn diễn ra như chưa từng bị cấm. Các lớp hoạt động nhộn nhịp đến độ GV có muốn giấu cũng khó.

Quận 5 có hẳn một khu trung tâm DT-HT với nhiều GV của nhiều trường từ tiểu học đến THCS, THPT trên địa bàn quận. Tầm 17g, Nhà Văn hóa Thiếu nhi Q.5 trở thành “thánh đường” của các lớp DT-HT, GV các trường tiểu học Minh Đạo, Chính Nghĩa, THPT Hùng Vương… thuê địa điểm để tổ chức lớp DT-HT tại đây. Cứ sau giờ tan học ở trường, nhiều HS được bố mẹ đưa ngay đến nhà thiếu nhi nhưng không phải được vui chơi mà là tiếp tục học ca ba. Nhiều em chưa kịp ăn tối, trên người còn mặc nguyên bộ đồng phục, mặt méo xệch bước vào lớp. Nhiều PHHS có con học tại đây cho biết, chủ yếu họ cho con học với thầy cô chính ở trường để được thầy cô theo dõi sát sao hơn. Học phí dao động từ 200.000 - 300.000đ/tháng.

Tương tự, Nhà Thiếu nhi Q.4 trở thành “đại bản doanh” của nhiều GV trên địa bàn tổ chức lớp DT-HT. Thậm chí, phó hiệu trưởng của một trường tiểu học cũng tham gia dạy thêm tại đây.

Núp bóng trung tâm bồi dưỡng văn hóa

Hiệu trưởng một trường THCS ở Q.3 tình thật: HS bây giờ học suốt tuần không có ngày nghỉ là chuyện thường. Em nào không đi học thêm mới là chuyện lạ, không học thêm ở nhà cô thì cũng học ở các trung tâm bồi dưỡng văn hóa (BDVH).

Theo thống kê chưa đầy đủ của Sở GD-ĐT TP.HCM, hiện thành phố có khoảng 160 cơ sở văn hóa ngoài giờ có chức năng BDVH đang hoạt động, trong đó, hơn 60 trường THPT, THCS kiêm luôn hoạt động BDVH, ngoại ngữ, tin học cho HS trong và ngoài trường. Thực chất, đây cũng là một cách DT-HT nhưng “núp bóng” BDVH. GV tham gia giảng dạy bồi dưỡng vẫn là GV của các trường. Thậm chí, các trường còn có những “quy định ngầm” buộc HS phải tham gia các lớp học này.

Vào những buổi tối thứ Hai, Tư, Sáu, Trung tâm tin học ngoại ngữ BDVH THCS Phan Bội Châu (Q.Tân Phú) trở thành điểm “học thêm” của HS trường này. Với học phí khá mềm, chỉ 250.000đ/tháng, HS được học đến ba môn nên các lớp học “ca ba” đông như học chính khóa, có giám thị theo dõi hẳn hoi. Một PHHS đang chờ đón con cho biết: Cho con đi học thêm bên ngoài vừa mắc vừa phải nhọc công đưa rước nhiều lần, trong khi trường tổ chức ngay tại chỗ, học phí lại rẻ. Chỉ “khổ” là giờ học bắt đầu từ lúc 17g45 và kết thúc hơn 20g, nên khi tan học, mặt mày đứa nào cũng bơ phờ vì phải trải qua ba ca học miệt mài từ sáng đến tối.

Trung tâm BDVH Thăng Tiến - Thăng Long có đến bốn cơ sở nằm trên địa bàn các quận 12, Tân Bình, Tân Phú. Tại Tân Bình, trung tâm này có hai cơ sở nằm sâu trong các khu dân cư tại P.5, hoạt động suốt ba ca sáng, chiều, tối nhưng lúc nào cũng nườm nượp HS. Chúng tôi đến hai điểm trên vào cuối buổi chiều, ca dạy thứ ba trong ngày, PHHS chở con từ các trường tiểu học Bành Văn Trân, Phạm Văn Hai; THCS Tân Bình, THCS Lương Thế Vinh, THPT Tân Bình, THPT Nguyễn Thượng Hiền, THPT Nguyễn Chí Thanh… đổ về đây làm cho con hẻm rộng 5m luôn bị tắc nghẽn cho đến khi có tiếng chuông vào học. Mỗi địa điểm trên có khoảng từ bốn-năm căn nhà phố. Tính trung bình mỗi căn nhà có bốn-năm lớp học với khoảng 120 HS thì mỗi địa điểm cũng có khoảng hơn 500 HS.

Trung tâm BDVH 218 Lý Tự Trọng còn kén chọn HS khi đưa ra các điều kiện chiêu sinh khá nghiêm ngặt như chọn HS giỏi. Để được vào các lớp tại đây, HS phải có hạnh kiểm từ khá trở lên, chứng minh học lực bằng sổ liên lạc của năm học trước. HS phải đạt điểm toán thi học kỳ II tại trường phổ thông, cụ thể là: cấp I (8 điểm), cấp II (7 điểm) và cấp III (6 điểm). Tại đây, HS phải tuân thủ quy định nghiêm ngặt như học chính khóa.

Một GV Trường THCS Phú Mỹ (Q.Bình Thạnh) nhìn nhận: “So với những năm trước thì hai-ba năm trở lại đây, hoạt động DT-HT rầm rộ hơn. Mỗi HS bây giờ học một môn là hiếm, ba-bốn môn là thường. Nhiều GV, nhất là GV dạy tiếng Anh, thậm chí đã bỏ dạy ở trường để mở lớp dạy thêm ở nhà từ sáng đến tối, có thu nhập cao hơn”.

1.001 lý do học ngoài giờ

Không có con số thống kê tỷ lệ GV đang dạy thêm và HS đang học thêm hiện là bao nhiêu, nhưng ước đoán của ban giám hiệu các trường là rất cao. Nếu hiểu bất kỳ cái gì ngoài cái “chính” là “thêm” thì tại TP.HCM, gần như không một trường học nào không DT-HT. Theo thiết kế, buổi thứ hai được dùng cho các sinh hoạt ngoài giờ lên lớp, giúp HS rèn luyện sức khỏe, năng khiếu và kỹ năng sống… nhưng ở tất cả các trường từ tiểu học đến THPT đều dành buổi hai cho dạy và ôn luyện các môn văn hóa, hoặc “tăng tiết”, “phụ đạo”, “bồi dưỡng”, nhưng bản chất vẫn là DT-HT.

Việc tăng tiết và phụ đạo được thực hiện căng thẳng với số tiết tăng lên đến 50-100% ở các môn học thi tốt nghiệp và có "nguy cơ" thi tốt nghiệp như toán, văn, ngoại ngữ, lý, hóa, sinh, sử, địa. Hiệu trưởng một trường nói với chúng tôi: “Nếu không tăng tiết sẽ có 50% HS rớt tốt nghiệp, hậu quả sẽ khó lường”.

Tăng tiết như thế, nhưng phần đông HS vẫn cảm thấy chưa yên tâm và tiếp tục theo học ở những lớp học thêm. Điều này cho thấy, học thêm đã ăn sâu vào mỗi HS và PH như một liều thuốc an thần. Phía GV lại lý giải chuyện DT-HT là do nhu cầu của HS và PH; vì khối lượng kiến thức trong chương trình quá nhiều, sĩ số HS lại đông, nên họ không đủ thời gian để chăm sóc đến từng HS và giúp cho HS hiểu bài ngay tại lớp. Thực dụng hơn, nhiều GV cũng như các nhà quản lý lại cho rằng: GV phải mở lớp “dạy thêm” vì đồng lương “dạy chính” không đủ sống.

Nhưng, dù với bất cứ lý do gì thì lối dạy và học nhồi nhét thật nhiều kiến thức cho trẻ như hiện nay đang khiến HS dần mất khả năng tự học, tự tìm tòi và luôn phải phụ thuộc vào thầy cô giáo.

Cắt “ngọn”, chừa “gốc”

Không thiếu các quy định để “dọn dẹp” chuyện HT-DT, nhưng tất cả đều “đánh trống bỏ dùi”. Lần này, bằng Thông tư 17 (ngày 16/5/2012) về việc quản lý DT-HT, có hiệu lực kể từ ngày 1/7/2012, Bộ

GD-ĐT quyết tâm “ra tay” với “bệnh” DT-HT, nhưng giải pháp lại rất rườm rà và không đi vào nguyên nhân của “bệnh” khiến dư luận không tin là việc “ra tay” lần này sẽ thành công. Cụ thể, Thông tư của Bộ quy định: không dạy thêm đối với HS đã được nhà trường tổ chức dạy hai buổi/ngày; không dạy thêm đối với HS tiểu học. Cấm GV đang hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập tổ chức DT-HT ngoài nhà trường, nhưng có thể tham gia dạy thêm ngoài nhà trường…

 

Những quy định trên nôm na là cấm GV không được dạy thêm trong trường lẫn ngoài trường và ngay lập tức nó gặp phải sự phản đối của PH. Chị Như Loan - một PH ở Q.Thủ Đức nói: “Con tôi đang học lớp 5. Tuyển sinh lớp 6 được xét bằng kết quả học tập ở lớp 5, nếu không học thêm làm sao đạt được!”. Anh Hồng, một PH ở Gò Công - Tiền Giang thì lo con đang học lớp 12, nếu không học thêm, đến thi tốt nghiệp còn không xong, đừng nói thi ĐH.

Với các trường, quy định của Bộ cũng không khả thi vì ban giám hiệu các trường không thể kiểm soát nổi hoạt động của GV ở ngoài nhà trường. Bà Lê Thị Ngọc Điệp - Hiệu trưởng Trường tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm (Q.1, TP.HCM) băn khoăn: “Nếu bắt GV phải ra phường đăng ký dạy thêm thì không hợp tình hợp lý, gây khó khăn, mệt mỏi cho người thầy. Thiết nghĩ, khi PHHS có nhu cầu cho con học tiếp với GV thì GV chỉ cần đăng ký với ban giám hiệu”. Cũng theo bà Điệp, dạy thêm là làm thêm một cách chính đáng, GV không sai nếu không bắt ép HS đi học mà chỉ đáp ứng theo nhu cầu.

Tiến sĩ Vũ Thị Phương Anh, người có nhiều kinh nghiệm về kiểm định chất lượng giáo dục trong nước cũng như quốc tế nhìn nhận: “Việc học nhồi nhét như giáo dục Việt Nam là rất có hại. Nhưng, khi nào chưa giải quyết được vấn đề cốt lõi của nền giáo dục để giảm tải chương trình, giúp HS học hành nhẹ nhàng và tìm lại được chính mình, thì chưa thể nói đến chuyện chấm dứt DT-HT”.

Chính sự bế tắc này khiến DT-HT chưa bao giờ hạ nhiệt!

Có thể bạn quan tâm